Na prostoru današnjegTuzlanskog kantona ljudi su živjeli još u starijem kamenom dobu (paleolitu) . To potvrđuju arheološki nalazi kao što su ; kamen kod ušća Usore u Bosnu , Makljenovac kod Doboja , Krčevine kod Brijesnice , Barice kod Gornje Orahovice , gravure u “Djevojačkoj pećini “ u naselju Brateljevići kod Kladnja.

Iz vremena mlađeg kamenog doba (neolita) otkriveno je više lokaliteta naselja u Gornjoj Tuzli, u Tuzli, Korića Hanu kod Gradačca. Ova nalazišta su pripadala Vinčanskoj kulturnoj grupi. U doba valike seobe naroda vidljivo je da je prostor Sjeveroistočne Bosne bio relativno dobro nastanjen, to pokazuju tragovi naselja kod Gornje Tuzle, Gračanice i Lukavca. Iz tog perioda su značajna gradinska naselja podizana na uzvišenjima radi odbrane.

Iliri su na ovim prostorima ostavili trajna kulturna obilježja, smatra se da od njih potiču nazivi rijeka Bosna , Jadrina …

Germanska plemena na ovim prostorima se javljaju polovinom IV stoljeća pne.

Kelti (gali) su na ove prostore donijeli kulturu mlađeg kamenog doba , od njih su ostali nazivi rijeka Sava, Spreča, Majevica.

U Rimsko doba ovaj kraj je pripadao Rimskoj provinciji Dalmaciji . Za oko 5 stoljeća Rimske vladavine dogodile su se mnoge civilizacijske promjene. Preko prostora današnjeg Tuzlanskog kantona izgrađeni su putevi koji su povezivali Jadransko more i Panoniju, podizana su i gradska naselja kao što je naselje Salines na mjestu današnje Tuzle. Sa Rimljanima na ove prostore je došlo i kršćanstvo.

Srednji vijek 

Početkom srednjeg stoljeća na prostore današnje Bosne i       Hercegovine prodiru Slaveni i Avari tako da je Slavenizacija krajeva današnjeg Tuzlanskog kantona zahvatila nešto ranije u odnosu na druge krajeve Bosne i Hercegovine. Prvi pisani dokaz o postojanju Tuzle (Salines) kao grada soli sreće se polovinom X stoljeća.

Do početka XIV stoljeća manji dijelovi područja današnjeg Tuzlanskog kantona su ulazili u sastav susjednih srednjovjekovnih država ( najčešće Ugarske )

Početkom XIV vijeka ovi prostori ulaze u sastav Bosne pod dinastijom Kotromanića, kada je Bosna bila najveća država na Balkanu. U doba Stjepana II Kotromanića u utvrđenom gradu Srebreniku nalazilo se državno sjedište u kojem je stolovao Bosanski vladar – Ban.

Na ovim prostorima su do danas sačuvani mnogi utvrđeni gradovi iz srednjeg vijeka a sačuvane su i mnoge nekropole stećaka – srednjovjekovnih nadgrobnih spomenika.

Najpoznatiji srednjovjekovni utvrđeni gradovi su “Soko” kod Gračanice ( 1426 ) , Srebrenik ( 1333 ) i Teočak ( 1345 )

Najpoznatije nekropole stećaka su sačuvane na području Kladnja, Banovića, Kalesije, Živinice, Lukavca i Tuzle. Mnogi stećci na ovim lokalitetima su obogaćeni zanimljivom vrijednom ornamentikom, najčešći motivi na stećcima su ; polumjesec, zvijezda, ljiljan, sunce, križ, štit, mač idr.

Osmanski priod

Sjeverne i sjevernoistične dijelove Bosne , Osmanlije su konačno zauzele tek 1520 godine. Prostor Župe Usore i Soli odnosno današnjeg Tuzlanskog kantona ulazio je najvećim dijelom u sastav Zvorničkog Sandžaka. Po formiranju Bosanskog Elajeta Zvornički sandžak ulazi u njegov sastav gdje egzistiraju gradovi sa područja današnjeg Tuzlanskog kantona i to ; Soko , Nenanište, Smoluća, Jasenica, Srebrenik, Koraj, Gornja Tuzla, Drametin, Teočak, Sapna, Gradačac, Gračanica, Banovići, Kladanj …

Ovaj Sandžak i gradovi dobili su na važnosti kada je ovaj prostor postao pogranično područje , odnosno kada je sjeverna granica Otomanskog carstva uspostavljena na Savi.

Na prostorima današnjeg Tuzlanskog kantona sačuvan je veliki broj kulturno-historijskih spomenika iz Otomanskog perioda , Hadži-Hasanova – čaršijska džamija u Tuzli , Kuršumlija džamija u Kladnju , Husejnija džamija u Gradačcu , Ahmed Pašina džamija u Gračanici , Atik džamija u Gornjoj Tuzli .